ЛЕГЕНДАРНЫ СОВІЙ РУСКАГА ХРАНОГРАФА 1261 (1262) ГОДА У КАНТЭКСЦЕ ІНДАЕЎРАПЕЙСКІХ УЯЎЛЕННЯЎ ПРА СВЯТАСЦЬ
##plugins.themes.bootstrap3.article.sidebar##
##plugins.themes.bootstrap3.article.main##
Аннотация
Этыялагічны аповед аб паходжанні абраду крэмацыі памерлых у балтыйскіх народаў, які ўключаны ў тэкст Рускага Хранографа сярэдзіны XIII стагоддзя, разгледжаны з пункта погляду адлюстравання міфалагічнай тэмы “трохразовай смерці” і, шырэй, у кантэксце індаеўрапейскіх паданняў аб святасці. Паказана, што ў шырокім арэале індаеўрапейскіх культур – ад Ірландыі да Індыі – перадгісторыя канцэпту “святасць” звязана з семантычным развіццём слоў са значэннем ‘зрух да дасягнення максімальнай экзістэнцыйнай поўнасці і цэласці’. Абгрунтавана этымалагічная сувязь імя міфічнага заснавальніка традыцыі совіца – Совія – з пазначэннем “святога дня” (“свята”) у шэрагу генетычна роднасных моў (utsava- ‘свята’ ў санскрыце, έορτή ‘свята’ ў старажытнагрэцкім). Імя Совій прапанавана тлумачыць як вынік эпанімізацыі тэхнічнага тэрміна для пазначэння рытуалу совіца ў старажытных літоўцаў і іх суседзяў.
##plugins.themes.bootstrap3.article.details##
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
Библиографические ссылки
Оболенский, М.А. Летописец Переяславля Суздальского / М.А. Оболенский // Временник Императорского Московского общества истории и древностей российских. – 1851. – Т. 9. – С. i – c, 1 – 112.
Добрянский, Ф. Описание рукописей Виленской публичной библиотеки, церковно-славянских и русских / Ф. Добрянский. – Вильна: Тип. А.Г. Сыркина, 1882. – lv, 533 с.
Baltų religijos ir mitologijos šaltiniai / Sudarė Norbertas Vėlius. – Т. I: Nuo seniausių laikų iki XV amžiaus pabaigos. – Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1996. – 742 p.
Лемешкин, И. Балтийская «басня» в составе Хронографа 1261 года. Фольклорный нарратив о Совии / И. Лемешкин // Tautosakos darbai. – 2005. – Т. XXX. – P. 140 – 165.
Лемешкин, И. Иоанн Малала и фольклорное сказание о Совии в составе Хронографа 1262 года: переводная византийская хроника и древняя литовская литература / И. Лемешкин // Senoji Lietuvos Literatūra. – 2006. – Т. 21. – P. 229 – 275.
Greimas, A.J. Tautos atminties beieškant: Apie dievus ir žmones / A.J. Greimas. – Vilnius: Mokslas; Chicago: A. Mackaus knygų leidimo fondas, 1990. – 525 p.
Beresnevičius, G. Baltų religinės reformos / G. Beresnevičius. – Vilnius: Taura, 1995. – 224 p.
Салавей, Л. Пчала / Л. Салавей, С. Санько // Міфалогія беларусаў: Энцыкл. слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. – Мінск: Беларусь, 2011. – С. 380 – 381.
Miller, D.A. Threefold Death / D.A. Miller // Encyclopedia of Indo-European Culture / James P. Mallory, Douglas Q. Adams (eds.). – London; Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers, 1997. – P. 577 – 578.
Jackson, K.H. The Motive of the Threefold Death in the Story of Suibhne Geilt / K.H. Jackson // Féil-scríbhinn Eóin Mhic Néill. Essays and Studies Presented to Professor Eoin MacNeill / Ryan, John (ed.). – Dublin: At the Sign of Three Candles, 1940. – P. 535 – 550.
Jackson, K.H. The Sources for the Life of St. Kentigern / K.H. Jackson // Studies in the Early British Church. – Cambridge: Cambridge University Press, 1958. – P. 273 – 357.
Dumézil, G. From Myth to Fiction: The Saga of Hadingus / G. Dumézil. – Chicago; London: University of Chicago Press, 1973. – 253 p.
Ward, D.J. The three-fold death: an Indo-European trifunctional sacrifice? / D.J. Ward // Myth and Law Among the Indo-Europeans; ed. Jaan Puhvel. – Berkeley; Los Angeles; London: University of California Press, 1970. – P. 123 – 142.
Lacy, A.F. Some Additional Celtic and Germanic Traces of the Tri-Functional Sacrifice / A.F. Lacy // The Journal of American Folklore. – 1980. – Т. 93. – No. 369. – P. 337 – 341.
Yoshida, A. Survivances de la tripartition fonctionnelle en Grèce / A. Yoshida // Revue de l’histoire des religions. – 1964. – Т. 166, No. 1. – P. 21 – 38.
Yoshida, A. Piasos noyé, Cléité pendue et le moulin de Cyzique. Essai de mythologie comparée / A. Yoshida // Revue de l’histoire des religions. – Т. 168, No. 2. – P. 155 – 164.
Evans, D. Agamemnon and the Indo-European Threefold Death Pattern / D. Evans // History of Religions. – Т. 19, No. 2. – P. 153 – 166.
Fisher, R.L., Jr. Indo-European Elements in Baltic and Slavic Chronicles / R.L. Fisher Jr. // Myth and Law Among the Indo-Europeans; ed. Jaan Puhvel. – Berkeley; Los Angeles; London: University of California Press, 1970. – P. 147 – 158.
Шамбинаго, С.К. Повести о начале Москвы / С.К. Шамбинаго; ред. А.С. Орлов // Труды Отдела древнерусской литературы. – Академия наук СССР. Институт литературы, 1936. – Т. III. – С. 59 – 98.
Топоров, В.Н. О следах эпической стихотворной традиции в старорусских повестях о начале Москвы / В.Н. Топоров // Балто-славянские исследования. 1982. – М.: Наука, 1983. – С. 223 – 227.
Путешествие Ибн-Фадлана на Волгу; под ред. акад. И.Ю. Крачковского. – М.; Л.: Изд-во Акад. наук СССР, 1939. – 195 с.
Eson, L. Odin and Merlin: Threefold Death and the World Tree / L. Eson // Weslem Folklore. – 2010. – Vol. 69. – No. 1. – P. 85 – 107.
Вяземский, П.П. Две статьи: Волк и лебеди сказочного мира. Ходили ли скандинавские пилигримы на поклонение к святым местам через Россию? (Отдельный оттиск из «Филологических записок» 1876 – 1877 г.) / П.П. Вяземский. – Воронеж: Тип. В.И. Исаева, 1892. – 98 с.
Sturluson, S. Konunga-sögur / S. Sturluson. – Holmiæ: Excud. Elmén et Granberg, 1816. – 362 s.
Петрухин, В.Я. «Похороны Совия»: книжный сюжет и реалии погребального обряда в свете славяно-русских параллелей / В.Я. Петрухин // Senoji Lietuvos literatūra. – 1998. – Т. 6: Senosios raštijos ir tau-tosakos sąveika: kulturine Lietuvos Dižiosios Kunigaikštystes patirtis. – P. 57 – 67.
Белова, О.В. Фольклор и книжность: миф и исторические реалии / О.В. Белова, В.Я. Петрухин. – М.: Наука, 2008. – 263 с.
Kerbelytė, B. Lietuvių pasakojamosios tautosakos katalogas: T. 2: Pasakos-legendos. Parabolės. Novelinės pasakos. Pasakos apie kvailą velnią. Buitinės pasakos. Melų pasakos. Formulinės pasakos. Pasakos be galo / B. Kerbelytė. – Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2001. – 485 p.
Lincoln, B. Death, War, and Sacrifice: Studies in Ideology and Practice / B. Lincoln. – Chicago: University of Chicago Press, 1991. – xxii, 289 p.
Вяземский, П.П. Замечания на Слово о полку Игореве / П.П. Вяземский. – СПб.: Тип. и хромолитогр. А. Траншеля, 1873. – xlvi, 516, 105 с.
Топоров, В.Н. Индоевропейский ритуальный термин souh1-etro- (-etlo-, -edhlo-) / В.Н. Топоров // Балто-славянские исследования. 1984. – М.: Наука, 1986. – С. 80 – 89.
Pokorny, J. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch: Bd. 1 / J. Pokorny. – Bern; München: Francke Verlag, 1959. – 348 S.
Kloekhorst, A. Etymological Dictionary of the Hittite Inherited Lexicon / A. Kloekhorst. – Leiden; Boston: E. J. Brill, 2008. – xiv, 1162 p.
Топоров, В.Н. Заметки по похоронной обрядности (К 150-летию со дня рождения А.Н. Веселовского) / В.Н. Топоров // Балто-славянские исследования. 1985. – М.: Наука, 1987. – С. 10 – 52.
Gonda, J. Skt. Utsava- ‛Festival’ / J. Gonda // India Antiqua: A Volume of Oriental Studies Presented by His Friends and Pupils to Jean Philippe Vogel, C.I.E., on the Occasion of the Fiftieth Anniversary of His Doctorate. – Leyden: E.J. Brill, 1947. – P. 146 – 155.
Mayrhofer, M. Kurzgefasstes etymologisches Wörterbuch des Altindischen = A concise etymological Sanskrit dictionary: Band I: A – TH / M. Mayrhofer. – Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, 1956. – xxxv, 570 p.
Mayrhofer, M. Kurzgefasstes etymologisches Wörterbuch des Altindischen = A concise etymological Sanskrit dictionary: Band III: Y – H. Nachträge und Berichtigungen / M. Mayrhofer. – Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, 1976. – xxiii, 808 p.
Sonne, W. Sprachliche und mythologische Untersuchungen, angeknüpft an Rigveda I, 50 (zweite hälfte. v. 10 – 13) / W. Sonne // Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung auf dem Gebiete des Deutschen, Griechischen und Lateinischen / herausgegeb. von Adalbert Kuhn. – 1864. – Bd. 13. – H. 6 – S. 401 – 445.
Solmsen, F. Untersuchungen zur griechischen Laut- und Verslehre / F. Solmsen. – Strassburg: Verlag von Karl J. Trübner, 1901. – x, 322 S.
Sommer, F. Griechische Lautstudien / F. Sommer. – Strassburg: Verlag von Karl J. Trübner, 1905. – 172 S.
Brugmann, K. Wortgeschichtliche Miszellen / K. Brugmann // Indogermanische Forschungen: Zeitschrift für Indogermanische Sprach- und Altertumskunde / herausgegeb. von Karl Brugmann und Wilhelm Streitberg. – 1902. – Bd. 13. – S. 144 – 163.
Frisk, H. Griechisches etymologisches Wörterbuch: Bd. I: Α – Κο / H. Frisk. – Heidelberg: Carl Winter-Universitätsverlag, 1960. – xxx, 938 S.
Chantraine, P. Dictionnaire étymologique de la langue Grecque: Histoire des mots: Tom ΙΙ: Ε – Κ / P. Chantraine. – Paris: Éditions Klicksieck, 1970. – 307 – 607 p.
Frisk, H. Griechisches etymologisches Wörterbuch: Bd. II: Κρ – Ω / H. Frisk. – Heidelberg: Carl Winter-Universitätsverlag, 1970. – 1154 S.
Топоров, В.Н. Ведийское rta-: К соотношению смысловой структуры и этимологии / В.Н. Топоров // Этимология. 1979. – М.: Наука, 1981. – С. 139 – 156.
Топоров, В.Н. Об одном архаичном индоевропейском элементе в древнерусской духовной культуре – *svęt- / В.Н. Топоров // Языки культуры и проблемы переводимости. – М.: Наука, 1987. – С. 184 – 252.
Топоров, В.Н. Язык и культура: об одном слове-символе (к 1000-летию христианства на Руси и 600-летию его в Литве) / В.Н. Топоров // Балто-славянские исследования. 1986. – М.: Наука, 1988. – С. 3 – 44.
Топоров, В.Н. Святость и святые в русской духовной культуре / В.Н. Топоров. – М.: «Гнозис» – Школа «Языки русской культуры», 1995. – Т. 1: Первый век христианства на Руси. – 874 с.
Толстая, С.М. Полесский народный календарь / С.М. Толстая. – М.: Индрик, 2005. – 600 с.
Oldenberg, H. Rigveda. Textgeschichtliche und exegetische Noten. Siebentes bis zehntes Buch / H. Oldenberg. – Berlin: Weidmann, 1912. – 392 S.
Bailey, H.W. Iranian Studies III / H.W. Bailey // Bulletin of the School of Oriental Studies, University of London. – 1934. – Vol. 7, No. 2. – P. 275 – 298.
Thurneysen, R. Irisch lith und cless / R. Thurneysen // Festschrift Whitley Stokes zum siebzigsten geburtstage am 28. februar 1900. – Leipzig: O. Harrassowitz, 1900. – P. 20 – 22.
Этимологический словарь славянских языков. Праславянский лексический фонд; под ред. чл.-корр. АН СССР О.Н. Трубачева: Вып. 3 (*bratrьcь – *cьrky). – М.: Наука, 1976. – 199 с.
Топоров, В.Н. Прусский язык. Словарь. I – K / В.Н. Топоров. – М.: Наука, 1980. – 384 с.
Валачобныя песні / склад. Г.А. Барташэвіч, Л.М. Салавей; склад. музычнай часткі В.І. Ялатаў; рэд. К.П. Кабашнікаў; уступ. арт. Л. Салавей. – Мінск: Навука і тэхніка, 1980. – 560 с.
Паэзія беларускага земляробчага календара / АН БССР, Ин-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальк-лору. – Мінск: Навука і тэхніка, 1992. – 614 с.