ФУНДУШ ГІЛЬЗЕНАЎ-ШАДУРСКІХ У СПРАВЕ РАЗВІЦЦЯ АДУКАЦЫІ ВА УСХОДНЯЙ БЕЛАРУСІ Ў КАНЦЫ XVIII – ПАЧАТКУ ХХ СТАГОДДЗЯ

##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

А. Ф. САМУСІК

Анатацыя

Разглядаецца праблема, якая дагэтуль застаецца па-за рамкамі прац айчынных і замежных даследчыкаў, – гісторыя складвання і выкарыстання ў асветніцкай справе канца XVIІІ – пачатку ХХ стагоддзя буйнейшага ў Беларусі фундуша Гільзенаў-Шадурскіх. Аналіз гістарыяграфіі паказаў недастатковую вывучанасць мецэнацтва ў Рэчы Паспалітай. З улікам гэтага ў рабоце прасочаны працэс складвання фундуша на фоне палітычна-эканамічнага жыцця беларускіх зямель у азначаны перыяд. Аналіз архіўных крыніц дазволіў аўтару ўсебакова разгледзіць напрамкі размеркавання сродкаў, іх уплыў на стан асобных навучальных устаноў. У сваю чаргу вывучэнне эвалюцыі адносін вучылішчных улад да прыватнага мецэнацтва дало магчымасць вызначыць спецыфіку развіцця сістэмы адукацыі ў рэгіёне, а таксама фактары, паспрыяўшыя яе паступовай уніфікацыі з агульнаімперскай школьнай мадэллю. Прадметам асобнага даследавання сталі праекты графаў Шадурскіх па пераўтварэнні Асвеі ў буйны асветніцкі цэнтр, што цалкам адпавядала агульным настроям мясцовага грамадства па актывізацыі тут культурнага жыцця ў цэлым і паляпшэнні якаснага ўзроўню сярэдняй ды вышэйшай адукацыі ў прыватнасці. Адзначана неабходнасць адраджэння фундуша Гільзенаў-Шадурскіх як адметнай дабрачыннай акцыі міжнароднага ўзроўню.

##plugins.themes.bootstrap3.article.details##

Як цытаваць
САМУСІК, А. Ф. (2011). ФУНДУШ ГІЛЬЗЕНАЎ-ШАДУРСКІХ У СПРАВЕ РАЗВІЦЦЯ АДУКАЦЫІ ВА УСХОДНЯЙ БЕЛАРУСІ Ў КАНЦЫ XVIII – ПАЧАТКУ ХХ СТАГОДДЗЯ. Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. Серыя А. Гуманітарныя навукі, (9), 40-48. Retrieved from https://journals.psu.by/humanities/article/view/10319
Біяграфія аўтара

А. Ф. САМУСІК, Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт, Мінск

канд. гіст. навук, дац.

Бібліяграфічныя спасылкі

Каханоўскі, Г.А. Да пытання аб беларускім мецэнацтве ў XVI – XVIII стст. / Г.А. Каханоўскі // Беларусіка-Albaruthenica. Кн. 2: Фарміраванне і развіццё нацыянальнай самасвядомасці беларусаў. – Мінск: Нац. нав.-асв. цэнтр імя Ф. Скарыны, 1992. – С. 101 – 105.

Скеп’ян, А.А. Развіццё мецэнацтва ў Вялікім княстве Літоўскім / А.А. Скеп’ян // Весці НАН Беларусі. – Сер. гуманіт. навук. – 2000. – № 2. – С. 62 – 66.

Kościałkowski, S. Z dziejow ofiarności na rzecz nauki i nauczania na Litwie / S. Kościałkowski // Nauka Polska: w 8 t. – Warszawa: Wyd-wo M. Arcta, 1925. – T. 5. – S. 241 – 296.

Łempicki, S. Opiekunowie kultury w Polsce / S. Łempicki. – Warszawa: PWKS, 1938. – 90 s.

Пазднякоў, В. Гільзены / В. Пазднякоў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Ч. 2. – Мінск: БелЭн, 2003. – С. 366.

Manteuffel, G. Księstwo Inflanckie XVII i XVIII stulecia. Przeglad wybitniejszych jego postaci / G. Manteuffel. – Kraków: Druk. W. Anczyca і Spółki, 1897. – 46 s.

Rostworowski, E. Hylzen Jan August / E. Rostworowski // Polski Słownik biograficzny. – T. 10. – Warszawa- Kraków: Wyd-wo PAN, 1962 – 1964. – S. 128 – 129.

Rostworowski, E. Hylzen Jerzy Mikołaj / E. Rostworowski // Polski Słownik biograficzny. – T. 10. – Warszawa-Kraków: Wyd-wo PAN, 1962 – 1964. – S. 130.

Слюнькова, И.Н. Монастыри восточной и западной традиций / И.Н. Слюнькова. – М.: Прогресс-Традиция, 2002. – 600 с.

Без-Корнилович, М.О. Исторические сведения о примечательнейших местах в Белоруссии с присовокуплением и других сведений к ней же относящихся / М.О. Без-Корнилович. – СПб.: Тип. 3-го отд. собственной его Имп. величества канцелярии, 1855. – 355 с.

Алісейчык, У.В. Манастырскі шпіталь / У.В. Алісейчык // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / пад рэд. С.В. Марцэлева [і інш.]. – Віцебская вобл. – Мінск: БелСЭ, 1985. – С. 162.

Rostworowski, E. Hylzen Jan August / E. Rostworowski.

Бирало, А.А. Философские проблемы в науке эпохи Просвещения в Белоруссии и Литве / А.А. Бирало. – Минск: Изд-во БГУ, 1979. – 160 с.

Rostworowski, E. Hylzen Józef Jerzy / E. Rostworowski // Polski Słownik biograficzny. – T. 10. – Warszawa-Kraków: Wyd-wo PAN, 1962 – 1964. – S. 130 – 132.

Кулагін, А. Па колішніх маёнтках / А. Кулагін // Страчаная спадчына; уклад. Т.В. Габрусь. – Мінск: Беларусь, 2003. – С. 169 – 235.

Федорук, А.Т. Садово-парковое искусство Белоруссии / А.Т. Федорук. – Минск: Ураджай, 1989. – 247 с.

Manteuffel, G. Księstwo Inflanckie XVII i XVIII stulecia / G. Manteuffel.

Zielińska, S. Plater Kazimierz Konstanty / S. Zielińska // Polski Słownik biograficzny. – T. XXVI/4. – Z. 111. – Warszawa-Kraków: Wyd-wo PAN, 1987. – S. 665 – 672.

Живописная Россия. Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: в 12 т. / под общ. ред. П.П. Семенова. – СПб.: Тип. М.О. Вольфа, 1881 – 1901. – Т. 3: Литовское и белорусское Полесье / А.К. Киркор [и др.]. – 1882. – 490 с.

Ciechanowicz, J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego: w 5 t. / J. Ciechanowicz. – Rzeszów: FOSZE, 2001. – Т. 5. – 2001. – 497 s.

Grzebień, L. Szadurski Stanisław / L. Grzebień // Polski Słownik biograficzny. – T. XLVI/3. – Z. 190. – Warszawa-Kraków: Wyd-wo PAN, 2009. – S. 392 – 393.

Haratym, A. Szadurski Jan / A. Haratym // Polski Słownik biograficzny. – T. XLVI/3. – Z. 190. – Warszawa- Kraków: Wyd-wo PAN, 2009. – S. 390 – 392.

Национальный исторический архив Беларуси в Минске (НИАБ в Минске). – Фонд 3157. – Оп. 1. – Д. 15. Переписка с Министерством народного просвещения, смоленским, витебским и могилёвским губернаторами об использовании фундуша гр. Гильзена, завещенного на воспитание бедных дворян при Забяльской доминиканской гимназии и переводе конвикта в Витебск, 1830 – 1849 гг.

НИАБ в Минске. – Фонд 2001. – Оп. 1. – Д. 3. Указы Сената. Предписания Министерства внутренних дел о сборе податей с евреев, об учреждении временной комиссии о военных училищах и др., 1805.

НИАБ в Минске. – Фонд 3157. – Оп. 1. – Д. 15.

НИАБ в Минске. – Фонд 2507. – Оп. 1. – Д. 1. Ведомости и отчёты о состоянии Забяльской гимназии и конвикта Гильзено-Шадурских за 1820 – 1829 гг.

Российский государственный исторический архив в Санкт-Петербурге (РГИА). – Фонд 733. – Оп. 62. – Д. 208. Дело о возведении Забяльского доминиканского училища в ранг гимназии, 1811 г.

РГИА. – Фонд 733. – Оп. 62. – Д. 516. Проект Забяльской доминиканской академии, 1820 – 1827 гг.

Сборник сведений о средних учебных заведениях Виленского учебного округа / под ред. Н. Сергииевского [и др.]. – Вильна: Тип. М.Р. Ромма, 1873. – 376 с.

НИАБ в Минске. – Фонд 3157. – Оп. 1. – Д. 15.

НИАБ в Минске. – Фонд 3157. – Оп. 1. – Д. 15.

НИАБ в Минске. – Фонд 3157. – Оп. 1. – Д. 15.

НИАБ в Минске. – Фонд 3157. – Оп. 1. – Д. 15.

НИАБ в Минске. – Фонд 3157. – Оп. 1. – Д. 11. Переписка с Министерством народного просвещения, курляндским губернатором, Витебской, Могилёвской и Гродненской дирекциями училищ о введении 5-классных училищ вместо 4-классных, преподавании иностранных языков, преобразовании Динабургского уездного училища в гимназию, 1835 – 1850 гг.

НИАБ в Минске. – Фонд 3157. – Оп. 1. – Д. 7а. Дело о проекте использования фундуша гр. Гильзена на устройство училищ в Витебской губ., 1829 – 1843 гг.

Makarewicz, W. Szadurski Ignacy / W. Makarewicz, E. Orman // Polski Słownik biograficzny. – T. XLVI/3. – Z. 190. – Warszawa-Kraków: Wyd-wo PAN, 2009. – S. 388 – 390.

НИАБ в Минске. – Фонд 3157. – Оп. 1. – Д. 16. Переписка с Министерством народного просвещения, смоленским, витебским и могилёвским губернаторами об использовании фундуша гр. Гильзена, завещенного на воспитание бедных дворян при Забяльской доминиканской гимназии и переводе конвикта в Витебск, 1830 – 1849 гг.

НИАБ в Минске. – Фонд 3157. – Оп. 1. – Д. 178. Дело о фундуше гр. Гильзена на содержании в Витебской гимназии детей бедных дворян, 1843 – 1844 гг.

Сапунов, А. Историческая записка 75-летия Витебской гимназии / А. Сапунов. – Витебск: Тип. Губернского правления, 1884. – 177 с.

Пiчэта, У.I. Пытанне аб вышэйшай школе на Беларусi ў мiнулым / У. I. Пiчэта // Працы БДУ ў Менску. – 1928. – № 19. – С. 3 – 19.

НИАБ в Минске. – Фонд 2596. – Оп. 1. – Д. 22. Дело о доставлении разных сведений и срочных ведомостей и об открытии реального училища, 1911 – 1912.

Памятная книжка Виленского учебного округа за 1915 год. – Вильна: Тип. А. Сыркина, 1915. – 460 с.