ГУТАРКОВЫЯ КАНСТРУКЦЫІ: ЗАКАНАМЕРНАСЦІ ЦІ АДМЕТНАСЦІ ЎЖЫВАННЯ? (НА ПРЫКЛАДЗЕ ВЫКАЗВАННЯЎ З МАДАЛЬНЫМІ ПРЭДЫКАТЫВАМІ)
##plugins.themes.bootstrap3.article.sidebar##
##plugins.themes.bootstrap3.article.main##
Анатацыя
Аналізуюцца сказы, граматычны цэнтр якіх утвараюць прэдыкатыўныя прыслоўі са значэннем неабходнасці: трэба, патрэбна, неабходна. Удакладняецца агульнапрынятае тэарэтычнае палажэнне, што такія словы арганізуюць толькі аднасастаўныя безасабовыя сказы. Як сведчыць эмпірычны матэрыял, аднасастаўныя сказы ўтвараюць прэдыкатывы ў спалучэнні з інфінітывам тыпу: Яму трэба ўдакладніць гэтыя звесткі; Ёй неабходна прадоўжыць візу. Безінфінітыўныя сказы з прэдыкатывам маюць у сваѐй структуры імя ў назоўным склоне, а значыць, граматычна функцыянуюць як двухсастаўныя канструкцыі, параўн.: Яму трэба мая дапамога; Яна ім трэба. Такога кшталту выказванні актыўна выкарыстоўваюцца не толькі ў дыялектным маўленні на ўсѐй тэрыторыі Беларусі, але і ў пісьмовых літаратурна-мастацкіх тэкстах, а таксама ў спантанным гутарковым маўленні беларускамоўнай інтэлігенцыі.
##plugins.themes.bootstrap3.article.details##
Гэты твор даступны па ліцэнзіі Creative Commons «Attribution» («Атрыбуцыя») 4.0 Сусветная.
Бібліяграфічныя спасылкі
Рамза, Т. Беларускае літаратурнае гутарковае маўленне (да пастаноўкі праблемы) / Т. Рамза // Acta Albarutheca. Literatura, jezyk, kultura: tradycje i nowatorstwo / Redakcja naukowa M. Timoszuk i M. Chaus-towicz. – Warszawa, 2009. – Str. 263 – 270.
Pogranicza Białorusi w perspektywie interdyscyplinarnej / Red. E. Smułkowa. – Warszawa, 2007; Belarusian trasjanka and Ukrainian Suržyk: Structural and social aspects of their description and categorization / Eds. Hentschel G., Zaprudski S. – Oldenburg: BIS-Verlag der Carl von Ossietzky Universität, 2008. – 133 Str. (Studia Slavica Oldenburgensia 17).
Падлужны, А.І. Моўная палітыка пасля прыняцця Закона аб мовах / А.І. Падлужны // Мова і грамадства: зб. арт. / А.І. Падлужны. – Мінск: «Беларускі кнігазбор», 1997. – С. 34 – 47.
Выгонная, Л.Ц. Псіхалінгвістычныя аспекты беларуска-рускага білінгвізму / Л.Ц. Выгонная // Беларус. лінгвістыка. – 1996. – Вып. 45. – С. 10 – 14.
Юргелевіч, П.Я. Курс сучаснай беларускай мовы з гістарычнымі каментарыямі / П.Я. Юргелевіч, пад рэд. М.С. Яўневіча. – Мінск: Выш. шк., 1974. – 304 с.
Кунцэвіч, Л.П. Безасабова-прэдыкатыўныя словы (катэгорыя стану) / Л.П. Кунцэвіч // Кароткая граматыка беларускай мовы: у 2 ч. / навук. рэд. А.А. Лукашанец. – Мінск: Беларус. навука, 2009. – Ч. 2: Сінтаксіс. – С. 313 – 314.
Рамза, Т.Р. Безасабовыя сказы / Т.Р. Рамза. – Мінск: Тэхналогія, 1998. – 71 с.
Мажэйка, Н.С. Частотны слоўнік беларускай мовы / Н.С. Мажэйка. – Мінск: Зоркі гор, 2006. – 658 с.
Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча: у 5 т. / уклад. Ю.Ф. Мацкевіч [і інш.]; рэд. Ю.Ф. Мацкевіч. – Мінск: Навука і тэхніка, 1986. – Т. 5: C – Я. – 563 с.
Сцяшковіч, Т.Ф. Матэрыялы да слоўніка Гродзенскай вобласці / Т.Ф. Сцяшковіч; АН БССР Ін-т мовазнаўства імя Я. Коласа, Гродзен. дзярж. пед. ін-т імя Я. Купалы. – Мінск: Навука і тэхніка, 1972. – 620 с.
Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча: у 5 т. / уклад. Ю.Ф. Мацкевіч [і інш.]; рэд. Ю.Ф. Мацкевіч. – Мінск: Навука і тэхніка, 1982. – Т. 3: М – П. – 536 c.
Тураўскі слоўнік: у 5 т. / склад. А.А. Крывіцкі [і інш.]. – Мінск: Навука і тэхніка, 1987. – Т. 5: С – Я. – 423 с.
Бялькевіч, І.К. Краѐвы слоўнік усходняй Магілѐўшчыны / І.К. Бялькевіч. – Мінск: Навука і тэхніка, 1970. – 512 с.
Янкова, Т.С. Дыялектны слоўнік Лоеўшчыны / рэд. М.В. Бірыла, А.А. Крывіцкі. – Мінск: Навука і тэхніка, 1982. – 432 с.
Слоўнік гаворак цэнтральных раѐнаў Беларусі: у 2 т. / уклад. Е.С. Мяцельская [і інш.]; пад рэд. Е.С. Мяцельскай. – Мінск: Універсітэцкае, 1990. – Т. 1: А – П. – 287 с.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: у 5 т. 6 кн. – Мінск: Бел. Сав. Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 1982. – Т. 5, кн. 1 / рэд. тома М.Р. Суднік. – 663 с.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы / пад рэд. М.Р. Судніка, М.Н. Крыўко. – Мінск: БелЭн, 1996. – 784 с.
Беларуская палічка [Электронны рэсурс].
Бабайцева, В.В. Переходные конструкции в синтаксисе (конструкции, сочетающие свойства двухсоставных и односоставных (безличных именных) предложений) / В.В. Бабайцева; под ред. Е.А. Назиковой. – Воронеж: Центрально-черноземное книжное изд-во, 1967. – 391 с.
Лепешаў, І.Я. Фразеалагічны слоўнік беларускай мовы: у 2 т. / І.Я. Лепешаў. – Мінск: БелЭн, 1993. – Т. 1: А – Л. – 590 с.
Дыялекталагічны атлас беларускай мовы: Уступныя артыкулы. Даведачныя матэрыялы і каментарыі да карт / пад рэд. чл.-кар. АН СССР Р.І. Аванесава, акад. АН БССР К.К. Крапівы і д-ра філал. навук Ю.Ф. Мацкевіч. – Мінск: Выд-ва АН БССР, 1963. – 970 с.
Хрэстаматыя па беларускай дыялекталогіі: Цэнтральная зона / НАН Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; уклад. В.Д. Астрэйка [і інш.]; навук. рэд. Л.П. Кунцэвіч, В.М. Курцова. – Мінск: Беларус. навука, 2009. – 529 с.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы / рэд. В.У. Мартынаў. – Мінск: Навука і тэхніка, 1991. – Т. 7. – 315 с.
Гістарычны слоўнік беларускай мовы / пад рэд. А.М. Булыкі. – Мінск: Беларус. навука, 2000. – Вып. 19. – 396 с.
Касьпяровіч, М.І. Віцебскі краѐвы слоўнік (матар‟ялы) / М.І. Касьпяровіч; пад рэд. М.Я. Байкова й праф. Б.І. Эпімаха-Шыпілы; Інстытут беларускай культуры. Камісія для ўкладаньня слоўніка жывой беларускай мовы. Віцебскае Акруговае Таварыства Краязнаўства). – Віцеск: Выданьне Віцебскага Акруговага Таварыства Краязнаўства і выдавецтва «Заря Запада», 1927. – 368 с.
Ластоўскі, В. Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік / В. Ластоўскі. – Коўна: Друкарня А. Бака, 1924. – 832 с. (Выданне факсімільнага тыпу).
Байкоў, М. Практычны расійска-беларускі слоўнік / М. Байкоў, М. Гарэцкі. – Менск: Выданьне «Белтрэстдрук», 1924. – 255 с.
Некрашэвіч, С.М. Расійска-беларускі слоўнік (Члены Слоўнікавай камісіі Інстытуту беларускай культуры) / С.М. Некрашэвіч, М.Я. Байкоў. – Менск: Беларускае дзяржаўнае выдавецтва, 1928. – 726 с.
Слоўнік мовы «Нашай Нівы» (1906 – 1915): у 5 т. / уклад. І.А. Гапоненка [і інш.]; пад рэд. В.П. Лемцюговай. – Мінск: Тэхналогія, 2007. – Т. 2: Д – Н. – 624 с.
Кургузова, В.Я. Безличные предложения в памятниках русской письменности второй половины XVII – первой половины XVIII в. (Материалы по курсу истории русского литературного языка) / В.Я. Кургузова. – Киев: Изд-во «Радянська школа», 1969. – 70 с.
Насовіч, І.І. Слоўнік беларускай мовы / І.І. Насовіч. – Мінск: БСЭ, 1983. – 792 с. (факсіміле «Словаря белорусского наречия» (1870)).
Карский, Е.Ф. Белорусы: в 3 т. / Е.Ф. Карский; коммент. В.Н. Курцовой. – Минск: БелЭН, 2006. – Т. 2, кн. 2: Язык белорусского народа. – 512 с.: ил. – (Помнікі гістарычнай думкі Беларусі).
Ильминская, Н.И. Слова категории состояния / Н.И. Ильминская // Разговорная речь в системе функциональных стилей современного русского литературного языка. Лексика / под ред. О.Б. Сиротининой. – 2-е изд., стереотип. – М.: Едиториал УРСС, 2003. – С. 124 – 128.
Большой грамматический словарь / авт.-сост. Л.З. Бояринова, Е.Н. Тихонова, М.Н. Трубаева; под ред. А.Н. Тихонова: в 2 т. – М.: Флинта: Наука, 2006. – Т. 1. – 656 с.
Эволюция так называемых безличных конструкций в русском языке двадцатого века // Русский язык: пересекая границы / М. Гиро-Вебер; отв. ред. М. Гиро-Вебер, И.Б. Шатуновский. – Дубна: Междуна-родный университет природы, общества и человека «Дубна», 2001. – С. 66 – 77.
Рэкамендаваныя артыкулы аўтара (аўтараў)
- Т. Р. РАМЗА, СЕГМЕНТАВАНЫЯ КАНСТРУКЦЫІ Ў БЕЛАРУСКАМОЎНЫМ ПЕРАКЛАДЗЕ «МАЛЕНЬКАГА ПРЫНЦА», Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. Серыя А. Гуманітарныя навукі: № 1 (2023)